Süper ücretli CEO’lar

Süper ücretli CEO'lar
Türkiye’deki CEO ve genel müdürler de kriz döneminde dünyadaki gelişmelere paralel olarak toplam gelirlerinde yüzde 25’lere varan düşüşler yaşadı. Ama uzmanlar bu düşüşe karşın Türkiye’deki CEO’ların ücrette dünyadan geri kalmadığı görüşünde. Capital Türkiye’nin en çok kazandıran sektörlerini ve en fazla kazanan 50 CEO’sunu belirledi. hedÜst düzey yöneticilerin ücretleri son birkaç yıldır tüm dünyanın gündeminde. Krizde ise bu kavga zirveye çıktı. Kimin ne dek kazandığı hiç olmadığı kadar sorgulandı. Zarar açıklayan ve şirketleri iflasa sürüklenen yöneticilerin maaşları ise eleştirilerin odak noktasında yer aldı. 2008 ve 2009 yıllarında çoğu sektör devi, yöneticilerin ücretlerini dondurma veya düşürme yoluna gitti. Wall Street Journal’ın her yıl yaptığı ödenti araştırmasına tarafından Amerika’nın en büyük 200 şirketinde atama alan CEO’ların maaş ve bonuslarında 2009 yılında yüzde 8,5’lik düşüş yaşandı. İngiltere’de de düşüşler belirgin oldu. PwC’nin yaptığı araştırma, FTSE (Financial Times Stock Exchange) 100’de bulunan yöneticilerin 6’da 1’inin hiç bonus alamadığını ortaya koydu. Toplamda ise yöneticilerin aldığı bonuslarda yüzde 20’lik düşüş gerçekleşti. FTSE 350 şirketlerinin yarısı da CEO maaşlarını dondurdu. PwC analistleri, ödenti ve bonuslardaki bu düşüşün ardındaki idareli durgunluğun sonuçlarını yöneticilerle paylaşma ricası yattığını belirtiyor. Ama, içinde bulunduğumuz dönemde hesaplı açıdan ciddi sorun yaşamayan şirketler de ödenti düşürme eğiliminde. Geçtiğimiz Şubat ayında Royal Dutch Shell, bir yıllığına CEO’su Peter Voser ve CFO’su Simon Henry’nin ücretini dondurdu. Şirketin yaptığı açıklamaya kadar 2011 Ocak ayına kadar ücretlerde bir değişim olmayacak. Dünyanın en büyük içecek şirketi Coca-Cola da geçtiğimiz yıl karlılığını yüzde 17 artırmasına rağmen, şirketin CEO’su Muhtar Şehir’in aldığı yıllık vergi yüzde 25 düştü. 2008’de 19,6 milyon dolar alan Şehir Halkı, 2009 yılında 14,8 milyon dolar kazandı. Zam Oranı Düştü, Düşük Zam, Kısıtla Adalet! Üst seviye yöneticilerin ücret paketleriyle ilgili Türkiye’de de aynı gelişmeler öne çıkıyor. 2008’in ikinci yarısından itibaren yaşanan hesaplı kriz üstteki düzey yöneticilerin toplam vergi paketlerini olumsuz etkiledi. Durgunluktan dolayı yıllık hedeflerini tutturamayan çoğu şirket 2009 ve 2010’da yöneticilere minimum oranda zam yaptı. 2010’da ortalama zam aralığı yüzde 7-9 şeklinde gerçekleşti. Ama, yönetici ücretlerindeki başlıca olumsuz gelişme, dünya genelinde olduğu gibi ücret zammından fazla sene sonu primlerindeki düşüşten kaynaklandı. Hedefleri tutturamayan şirketler, yıl sonu primlerini ödemedi ve ek gider hanesinde bulunan yönetici emrindeki haklarında da kısıtlamaya gitti. Bilhassa otomotiv, dokuma ve perakende sektöründe bu duruma sıklıkla tanık olduklarını bildiren Glasford International Türkiye Ülke Müdürü Aylin Özçelik, “Bu sektördeki çoğu idareci aidat paketlerinin ana girdilerinden biri olan yıl sonu primini alamadı” diyor. Adecco Genel Müdürü Tibet Eğrioğlu da krizden ciddi anlamda etkilenen otomotiv, imal, dış ticaret, dokuma, lojistik ve inşaat sektörlerinde üst idare pozisyonlarında maaşlarda yüzde 25’e yakın oranda tasarrufa gidildiğini, bu konuda bazı örnekleri bildiklerini söylüyor. HRM Kurucu Ortağı Aylin Coşkunoğlu Nazlıaka, bu düşüşlerin yüzde 30’unun yöneticilerin kendi isteğiyle gerçekleştiğini belirtiyor ve ekliyor: “Yöneticiler, şirketlerinin krizi atlatabilmesi için tüm kalemlerde bütçe kesintisine bu vesileyle, buna önce kendi ücretlerinden fedakarlık yaparak başladı. Genel müdürlerin büyük çoğunluğu 2009’da sene sonu primini alamadı.” En Bonkör Sektörler Dünya genelinde ücrette ön plana çıkan sektörler finans, bilişim ve enerji.. .Türkiye’de de üst düzey yönetici ücretlerinin en yüksek olduğu sektörler dünya geneliyle paralellik gösteriyor. Finans, telekom, hap, çabuk tüketim, lojistik ve bilişim üst düzey yöneticilere en iyi ödeme yapan sektörlerin başında geliyor. Bankacılık sektöründeki üst düzey yöneticiler, sıradan 600 bin TL ile 2 milyon 500 bin TL olan aidat aralıklarıyla Türkiye’de bütün sektörlere fark atıyor. Son yılların rekabet konusunda en hamle sektörü telekomda ortalama vergi aralığı 900 bin TL ile başlıyor, sektörün devleri söz konusu olduğunda 1 milyon 500 bin TL’ye değin çıkıyor. Uluslararası ve yerli oyuncuların sıkı bir pazar paylaşımına sahne olan ilaç sektöründe cirolar kadar ücretler de yüksek. İlaçta üstteki seviye idareci maaşları 600 bin TL’den başlıyor 1 milyon TL’ye değin uzanıyor. Çabuk tüketim ürünleri sektörü de CEO’larına bonkör davranıyor. Burada ödenti ortalaması 400 bin TL ile 1 milyon TL aralığında. Türkiye’nin dev holdinglerinde de vergi aralığı geniş. Holding CEO’ları sıradan 600 bin TL ile 1 milyon 500 bin TL aralarında bir ücretle görev yapıyor. En Çok Kim Kazanıyor? Capital, bu soruyu çok sayıda idare danışmanı ve üstteki düzey seçme ve yerleştirme danışmanının yanı sıra, çeşitli sektör yöneticileriyle birlikte yanıtladı. Türkiye’nin vergi lideri 50 yöneticisini belirledi. En çok şampiyon 50 idareci ağırlıklı olarak en çok ödenti ödeyen sektörlerden. Listede 6 bankacılık, 4 telekom, 5 ilaç, 3 sigorta ve 5 holding üstteki seviye yöneticisi yer alıyor. Holdingler içinde en iyi ücreti alanlar Doğuş Holding CEO’su Hüsnü Akhan, Koç Holding CEO’su Bülent Bulgurlu, Sabancı Holding CEO’su Ahmet Dördüncü, Borusan Holding CEO’su Agah Uğur ve Eczacıbaşı Holding CEO’su Erdal Karamercan biçiminde sıralanıyor. Bankacılıkta Garanti Bankası Genel Müdürü Ergun Itina, Inşa Kredi Bankası Genel Müdürü Faik Açıkalın ve Meslek Bankası Genel Müdürü Ersin Özince sektörünün en yüksek aidat bölge yöneticileri olarak ön plana çıkıyor. Ancak burada uzmanlara tarafından Özen, bütün rakiplerini açık ara geride bırakıyor. Telekomünikasyon sektörünün vergi lideri ise Turkcell CEO’su Süreyya Ciliv. 8,9 milyar TL’lik bir ciroyu yöneten Ciliv, ödenti yönünden de sektörün en çok kazananı olarak gösteriliyor. Ciliv’i Türk Telekom CEO’su Paul Doany ve Vodafone CEO’su Serpil Timuray peşine düşüp takip ediyor. İlaçta ücretiyle rakiplerini geride bırakanlar Pfizer Genel Müdürü Melih Memecan, Roche Genel Müdürü Süha Taşpolatoğlu, MSD Genel Müdürü Muhittin Bilgütay, Abdi İbrahim Hap CEO’su Erman Atasoy olarak sıralanıyor. Gelirin Yüzde 30’u Primden Türkiye’deki CEO düzeyinde yönetici ücreti laf konusu olduğunda maaş, paketin sadece yüzde 60’ını oluşturuyor. Toplam aidat paketinin başlıca girdileri de baz maaş, sene sonu primi, bağlı haklar, özel hayat sigortası, kişisel emeklilik sigortası ve bazı özel giderleri kapsıyor. Uzmanlar da bilhassa 2001 krizinden sonradan yönetici ödenti paketi içinde primlerin çok önem kazanmaya başladığını, ücretlerdeki temel artışın primler üzerinden sağlandığını belirtiyor. Özçelik, “Günümüzde bir üst seviye yöneticinin toplam ücret paketinin yüzde 20- 30’luk kısmını primler oluşturuyor” diyor. Idareci ücretlerindeki bu değişimle birlikte son 5-6 yılda sektörlerin aidat skalası da değişti. Dünya genelinde yaşanan rekabet ve krizler dokuma ve otomotiv gibi sektörlerde üst düzey yönetici ücretlerini düşürürken, telekom ve enerji gibi sektörlerde ise ödenti skalasının artmasına niçin oldu. Örneğin 2004 yılında tekstil sektöründe üst seviye yönetici vergi ortalaması 350-500 bin TL arasındayken, bugün 150-400 bin TL düzeyine indi. Otomotiv sektöründe de 400 bin TL ile 650 bin TL olarak ifade edilen CEO ücretleri kriz nedeniyle 200 bin TL ile 600 bin TL ortalamasına geriledi. Yakın Dönemin Hesapları “Bundan sonradan CEO ücretlerinin yönü ne olacak?” sorusunun yanıtı sadece Türkiye’de yok, tüm dünyada aranıyor. Bu konuyla ilgili tartışmalar da sürüyor. Fakat, uzmanların aynı fikirde olan olduğu noktalar var. Mesela, bundan böyle CEO ücretlerinde fazla yüksek bir çoğaltma beklenmiyor. Son krizle birlikte üstteki düzey idareci ücretlerinde performansın yanı sıra, şirketin ciro ve karlılık hedeflerinin tutturulmasının etkin rol oynayacağına belli gözüyle bakılıyor. Manpower Genel Müdürü Ebru Coş, “Şirketler ücretlerde bariz artışlar yapmayıp, prim odaklı davranma konusunda kriz dönemi alışkanlıklarını sürdürecek” diye konuşuyor. Profil International Idareci Ortağı Ayşe Öztuna da performansın her zamankinden fazla ağırlık kazanacağını ifade ediyor ve ekliyor: “Performansa dayanan ödenti artışı politikalarının ve prim sistemlerinin daha stratejik olarak benimsendiğini de gözlemliyoruz.” Sektörel idareli çoğaltma göz önüne alındığında önümüzdeki dönemde enerji, sıhhat, perakende ve finansal hizmetler alanında ücretlerde daha artı artma bekleniyor. Öztuna, gerek dünyadaki trendler lüzum Türkiye’de gerçekleşecek birtakım regülasyonlar ve şirket satın almaları sebebiyle bu sektörlerin hızla büyüyeceğini, yönetici ücretlerinin de bundan olumlu etkileneceğini söylüyor. “Bilhassa afiyet ve enerji sektörlerinde yabancı sermayenin beklenilen yatırımlarını gerçekleştirmesi sonucu 2009’da kayda değer gelişmeler yaşandı. Farklı sektörlerden yetkin işgücünün bu alanlara kaymasının desteklenmesi için aidat artışlarında ayrım yaratılması söz konusu olacak” sözleriyle ücretin yeni yönünü açıklıyor. Alanyalı&Alanyalı Yönetici Ortağı Mehtap Alanyalı da bu alanda bir hareketin başladığını bilhassa enerji sektöründe üstteki seviye idareci ücretlerinde ciddi artışlar yaşandığını kaydediyor. hed “Türkiye’de Ceo’lar Adil Ücretler Alıyor” Murat Yeşildere/Egon Zehnder Türkiye Yönetici Ortağı Pazarlık Gücü Etkin En üst seviye idareci ücretlerinin belirlenmesinde kullanılan esas öğe kişinin pazarlık gücü. Kuşkusuz sektör, sektörün dinamikleri, şirketin hisse yapısı, içinden geçilen safha, şirketin karlılığı ve hedefleri de kayda değer unsurlar. Ancak yine de günün sonunda ücret konusunun mutlak açıkçası yok. Bu yüzden de Türkiye’de de öbür coğrafyalarda da en az ve en fazla aralığı son derece geniş. Türkiye’de Baz Maaş Önemli Türkiye’de ilaç, bankacılık ve holding CEO’ları daha yüksek ücretler alıyor. öte taraftan Türkiye’de hala yöneticilerin garanti, baz maaşa karşın heyecanları ve arzuları daha yüksek. Dünyada ise bilhassa hisseye ya da opsiyon planlarına dayalı uzun vadeli aidat planları daha artı ön plana çıkıyor. Toplam Pakette Gerideler Karşılaştırılabilir büyükler açısından bakarsanız Türkiye’deki CEO’lar kendimce adil ücretlerle çalışıyor. Ancak Türkiye’de uzun vadeli aidat tamamlayıcıları olmadığı için Türkiye’deki CEO’ların toplam paketleri dünyadaki rakamların aşağıda kalabilir. Dünyada bonuslar, uzun vadeli opsiyonlar ve şirket hisseleri gibi hakları var. Enerjide Ücretler Artıyor Bugünlerde enerji sektöründeki yöneticilerin ücretlerinde çoğalma bekleniyor. Orada tatmin edici sayıda özel sektör yöneticisi olmadığı için eksik sayıdaki yönetici sektör içinde pozitif istek görüyor. Ücretler yukarı çıkıyor. Dünyada ücretler şeffaf. Türkiye’de olabilir mi? Her şey muhtemel ama şeffaflık istemeyle olmuyor zorlamayla olması gerekli. Şeffaflaşma Ne Getirir? Anapara kurulunun konuyla ilgili bazı zorunluluklar getirmesi gerekiyor. diğer taraftan şu var dünyada modelde şirketlerin halka tarafsızlık oranı çok yüksek. Bundan Başka oradaki şirketlerde baskın hissedarlar olmadığı için ücretlerdeki şeffaflaşma ufak yatırımcının menfaatine. Türkiye’de ise halka açıklarda bile dominant hissedar vergi görüşmesini yapıyor. Buradaki şeffaflaşmanın da ufak yatırımcıya getirecek bir menfaati değil. hedÜst Yönetimde Aidat Yüzde 25 Düştü Tibet Eğrioğlu/Adecco Genel Müdürü Enflasyon Odaklı Yükselme Türkiye’de üstteki seviye yöneticiler söz konusu olduğunda ücretlerin en yüksek olduğu sektörlerin başında Bankalar, hızlı tüketim, telekom ve ilaç sektörleri geliyor. Son birkaç yılda üstteki düzey idareci ücretlerinin eski yıllara oranla daha fazla enflasyona odaklı bir yapıya dönüştüğünü gözlemliyoruz. Bağlı Haklar Kısıtlandı Krizden önemli anlamda etkilenen bazı sektörlerin üstteki idare pozisyonlarında yüzde 25’lere yakın maaşlarda tasarrufa gidildiği örnekler olduğunu biliyoruz. bununla beraber daha çok ast yargı olarak adlandırabileceğimiz, 3 ayda bir verilen çift ücret ve ikramiye uygulamalarında kısıtlamalar veya standart olan bu ödemelerin performansa dayalı ülkü getirilmesi söz konusu oldu. Bonuslar Ertelenebilir Yine yıl sonu dağıtılan bonus uygulamaları kriz yılı nedeniyle iptali veya ertelenmesi laf konusu olabilir. Krizden özellikle otomotiv, imal, dış ticaret, dokuma, lojistik ve inşaat sektörlerinin içten etkilendiğini belirtebiliriz. Bu sene üst düzey yönetici kadrolarında büyük zamlar olmayacağını, sene sonunda şirket karlılıklarına göre bonus uygulamaları ile ayar yoluna gidileceğini varsayım ediyoruz. Ayrıca birçok şirkette, orta ve daha alçak düzeydeki kadroların motivasyonlarını ayakta tutabilmek için verilen artışlardan nedeniyle, yöneticilerin zam ve prim uygulamasına dahil edilemeyeceği durumlar da söz konusu olacak. Nilüfer Gözütok ngozutok@capital.com.tr

Yorum Ekle

%d blogcu bunu beğendi: