Blog

Rakamlarla 2009’da Türkiye ekonomisi

  Blog    8 Ocak 2019
Yorum Yok

Rakamlarla 2009'da Türkiye ekonomisi
Türkiye ekonomisi, 2008’in son çeyreğinde başlayan küçülmeden bu yıl da kurtulamadı ve üst üste dört çeyrekte ekonomide daralma görüldü. Krizin etkisiyle önce yavaşlayan, peşinde da takriben 7 takvim bir artış sürecinin ardından öncelikle 2008’in 4. çeyreğinde yüzde 6,5 ile eksiye geçen Türkiye ekonomisi, 2009’un 3. çeyreğinde yüzde 3,3, 9 aylık dönemde de yüzde 8,4 küçüldü. Ekonomide yaşanan daralma işsizliği de artırdı. İşsizlik oranı Şubat ayı itibariyle yüzde 16,1’e değin tırmandı. sonradan gerilemeye başlayan işsizlik Eylül ayında yüzde 13,4 oldu. Enflasyon Kasım ayında yıllık bazda yukarı yönde hafif bir yükseliş gösterirken, sene baştan başa iç pazarda görülen talep yetersizliği fiyatlara da yansıdı ve enflasyonda kayda değer bir hareketlilik görülmedi. Yılın başından itibaren dış pazardaki daralmanın negatif etkisinin görüldüğü ihracat ise Ekim ayıyla birlikte bitmiş artış trendine girdi. ENFLASYON Verilere göre, 2008 yılının ikinci üç ayından itibaren takvim bazda bitmiş iki haneli rakamlarda seyretmeye başlayan enflasyon, piyasalardaki durgunluğun etkisiyle 2009’un başından itibaren her tarafta tek haneli rakamlara düştü. Bu sene Kasım ayında imalatçı fiyatları endeksi (ÜFE) yüzde 1,29, alıcı fiyatları endeksi (TÜFE) ise yüzde 1,27 artış gösterdi. Yıllık bazda ise ÜFE’de yüzde 1,51, TÜFE’de yüzde 5,53 artma kaydedildi. Geçen sene Kasım ayında bu rakamlar sırasıyla yüzde 12,25 ve yüzde 10,76 idi. Enflasyon, 2008 yılında ÜFE’de yüzde 8,11, tüketicide ise yüzde 10,06 olmuştu. Enflasyon 2004 yılı içinde ÜFE’de 27 sene 11 ay, TÜFE’de ise 32 sene aradan sonradan tek haneli rakamlara inmişti. YÜKSELME HIZI Küresel krizin etkisiyle yavaşlayan Türkiye ekonomisi, bu yıl üçüncü çeyrekteyüzde 3,3, yılın 9 ayında ise yüzde 8,4 küçüldü. 2001 yılında bilhassa finans sektörünü etkileyen krizle yüzde 5,7 küçülen Türkiye ekonomisi, daha sonraki yıllarda ise sürekli çoğaltma sürecine girmişti. Ancak, bu kere küresel krizle sarsılan Türkiye’de artma hızı 2008’in üçüncü çeyreğinde kayda değer ölçüde sürat kesti, arkasında da uzun yıllar sonradan başta 2008’in dördüncü çeyreğinde yüzde 6,5’la eksiye geçti. Büyüme hızı 2002’de yüzde 6,2, 2003’de 5,3, 2004’de yüzde 9,4, 2005’de yüzde 8,4, 2006’da da yüzde 6,9, 2007’de yüzde 4,5, 2008’de de yüzde 0,9 olmuştu. Bu yıl ise ilk çeyrekte yüzde 14,7, ikinci çeyrekte yüzde 7,9 küçülme kaydedildi. Sektörel bazda bakıldığında 2009 yılının 9 ayında azami küçülme yüzde 19,5 ile inşaat sektöründe yaşanırken, imalat sanayi yüzde 12,4, ticarette yüzde 16,3, ulaştırma, depolama ve haberleşme de yüzde 12,2 daralma, tarımda yüzde 3,2, eğitimde yüzde 0,7 çoğaltma görüldü. TÜİK verilerine tarafından, gayri safi ulusal yurtiçi hasıla (GSYH) cari fiyatlarla yılın üçüncü çeyreğinde 262 milyar 229 milyon lira, 9 ayında da 700 milyar 958 milyon lira oldu. Geçen yıl GSYH cari fiyatlarla 950 milyar 98 milyon lira olmuştu. İSTİHDAM İşsizlik oranı ise bu yıl eylül ayı itibarıyla yüzde 13,4 oldu. İşsizlik oranı bu sene ocakta yüzde 15,5, şubatta 16,1, martta 15,8, nisanda yüzde 14,9, mayısta yüzde 13,6, haziranda yüzde 13,0, temmuzda yüzde 12,8, ağustosta yüzde 13,4 idi. Bu sene eylül ayında toplam istihdam 22 milyon 20 bin kişi, işsiz sayısı 3 milyon 396 bin birey olarak açıklandı. Geçen yılın benzer ayında ise işsizlik oranı yüzde 10,7, toplam istihdam 21 milyon 802 bin birey, işsiz sayısı 2 milyon 601 bin birey olarak belirlenmişti. İşsizlik oranı geçen yıl yüzde 11 olmuştu. SANAYİ ÜRETİMİ Sanayi üretiminde geçen yılın ekim döneminde yüzde 6,8 oranında gerilerken, bu yıl benzer dönemde tekrar artıya geçti. Bu Nedenle 15 ay daha sonra başta sanayi üretiminde yüzde 6,5 oranında artma kaydedildi. 2009 yılı Ekim ayında, geçen yılın benzer ayına kadar imal artışı, madencilik sektöründe yüzde 5,2, imalat sanayinde yüzde 6,6, elektrik, gaz ve su sektöründe yüzde 6,4 oldu. Geçen yılın tamamında toplam sanayi üretimi yüzde 0,9 oranında düşerken, madencilik sektöründe yüzde 8,9 üretim artışı olurken, elektrik, gaz ve su sektöründe yüzde 0,4, imalat sanayinde yüzde 8,2 gerileme kaydedildi. öte taraftan imalat sanayinde kapasite dilekçe oranı, bu sene kasım ayında yüzde 70,7’ye geriledi. 2008 yılı kasım ayında yüzde 72,9 olan üretim değeri ağırlıklı kapasite kullanımı, bu yılın aynı ayında 2,2 puan azaldı. Bu yıl söz konusu ayda imalat sanayinde kapasite tatbik oranı devlet sektöründe yüzde 88,8, özel sektörde ise yüzde 70,4 oldu. SIRASI GELMIŞKEN meslek yerlerinin tam kapasite ile çalışmamasının nedenleri arasında talep yetersizliği birincil sırada geldi. İç pazarda talep yetersizliği yüzde 55,4, dış pazarda istek yetersizliği yüzde 29,7 oranında etkiledi. Mali imkansızlıklar yüzde 3,4, yerli mallarda hammadde yetersizliği yüzde 3,7, ithal mallarda hammadde yetersizliği yüzde 1,7, işçilerle ilgili meseleler ise yüzde 1,1 oranında etkili oldu. BÜTÇE AÇIĞI 40 MİLYARI GEÇTİ 2009’da idareli faaliyetlerde görülen daralma ücret gelirlerinde düşüşe yol açarken, ulus gelirlerindeki çoğaltma program tahminlerinin aşağıda kaldı. Merkezi yönetim bütçesi 2009 yılı Ocak-Ekim döneminde 43 milyar 232 milyon lira açık verdi. Bu yıl 10 ayda merkezi idare bütçe giderleri 218,6 milyar lira, merkezi yönetim bütçe gelirleri 175 milyar 368 milyon lira, faiz dışı pozitif ise 7 milyar 12 milyon lira olarak gerçekleşti. Laf konusu dönemde vergi gelirleri 139,2 milyar lirayla geçen yılın aynı döneminin yüzde 0,8 aşağı kalırken, personel giderleri yüzde 14,8 artışla 47,4 milyar lira, sosyal emniyet sistemine yapılan transferlerdeki seri artıştan manâlı ölçüde etkilenen cari transferler kalemi yüzde 34,4 artışla 77,1 milyar liraya çıktı. 2008’in 10 ayında, bütçe giderleri 180 milyar 655 milyon lira, bütçe gelirleri 175 milyar 768 milyon lira ve bütçe açığı 4 milyar 887 milyon lira düzeyinde olmuştu. 2008 yılında faiz dışı artı ise 38 milyar 464 milyon lira düzeyinde idi. Geçen yılın tamamında merkezi idare bütçe giderleri 227 milyar lira, bütçe gelirlerinin 209,6 milyar lira, bütçe açığının 17,4 milyar lira, Faiz dışı fazlanın ise 33,2 milyar lira olmuştu. İHRACAT BAŞTAN ARTIŞ TRENDİNDE Dış pazarlardaki daralmayla birlikte düşen ihracat, Ekim’den itibaren baştan artış trendine girdi. İhracatçı Birlikleri kayıtlarına kadar bu sene Ocak-Kasım döneminde ihracat 87 milyar 608 milyon dolar oldu. Kasım sonu itibariyle son bir yıllık ihracat da 94 milyar 798 milyon dolar oldu. Türkiye Istatistik Bilimi Kurumunun (TÜİK) verilerine göre ise 2009 yılı Ocak-Ekim döneminde ihracat 83 milyar 214 milyon dolar, ithalat 112 milyar 849 milyon dolar, dış ticaret açığı 29 milyar 635 milyon dolar, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 73,7 düzeyinde gerçekleşti. 2008 yılının tamamında ise 132 milyar 27,2 milyon dolar ihracat, 201 milyar 963,6 milyon dolar ithalat yapılmış, dış ticaret açığı 69 milyar 936,4 milyon dolar, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 65,4 olmuştu. ÖDEMELER DENGESİ Merkez Bankası’nın açıkladığı ödemeler dengesi bilançosuna tarafından, bu yılın Ocak-Ekim döneminde cari açık, bir önceki yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında yüzde 79,4 oranında azalarak 38 milyar 319 milyon dolardan 7 milyar 903 milyon dolara geriledi. Cari açık, geçen yılın sonunda 41 milyar 416 milyon dolar düzeyinde idi. 2008 yıl sonunda yüzde 5,7 olan cari işlemler açığının GSYH’ye oranının ise bu yıl sonunda yüzde 1,8 olması öngörülüyor. DÖVİZ REZERVLERİ 2008 yılı sonunda 73 milyar 346 milyon dolar olan Merkez Bankası toplam rezervleri, yüzde 2,3 oranında artarak, 75 milyar 42 milyon dolara çıktı. 4 Aralık 2009 tarihi itibariyle rezervlerin 3 milyar 727 milyon doları altın, 71 milyar 315 milyon doları da döviz rezervlerinden oluştu. 2008 yılı sonunda altın rezervleri 3 milyar 272 milyon dolar, döviz rezervleri ise 70 milyar 75 milyon dolar idi. Döviz rezervleri, 2009 yılının en az düzeyine Merkez Bankasının döviz satış ihaleleri düzenlediği Nisan ayında (24 Nisan) 62 milyar 414 milyon dolarla inerken, en yüksek düzeye ise 71 milyar 603 milyon dolarla 13 Kasım’da ulaştı. İÇ BORÇ STOKU Geçen yıl sonu itibariyle 274 milyar 827 milyon lira olan iç borç stoku, 2009 yılı ekim sonu itibariyle 327 milyar 189 milyon liraya çıktı. Bu Nedenle, 10 ayda stoktaki çoğaltma yüzde 19 olarak hesaplandı. 2009 yılı ekim sonu itibariyle iç borç stokunun 311,3 milyar lirası bağ, 15,9 milyar lirası bonolardan oluştu. Define, bu yıl iç borçlanmada en kısa 3 ay, en uzun 7 sene vadeyle borçlandı. Yılın ilk ayında yüzde 16’larda seyreden takvim bileşik faiz oranı, en son 8 Aralık’ta yapılan ihalede 20 ay (602 gün) vadeli bağ yüzde 9 oldu. DIŞ BORÇ STOKU Türkiye’nin 2008 yılı sonunda 278 milyar 146 milyon dolar olan dış borç stoku, bu yıl Haziran sonu itibariyle 268 milyar 559 milyon dolara geriledi. Haziran sonu itibariyle dış borç stokunun 47,7 milyar doları kısa vadeli, 220,8 milyar doları da uzun vadeli borçlardan oluştu. Dış borç stokunun 2,9 milyar doları kısa, 75,3 milyar doları da uzun vadeli elde etmek üzere toplam 78,2 milyar dolarlık bölümü millet borçlarından, 43,1 milyar doları kısa vadeli, 133,9 milyar doları orta ve uzun vadeli elde etmek üzere toplam 177 milyar dolarlık bölümü de özel sektör borçlarından oluştu. Merkez Bankasının uzun vadeli dış borç tutarı 11,1 milyar dolar, kısa vadeli dış borç tutarı 1,8 milyar dolar olarak hesaplandı. öte taraftan bu yıl Aralık ayı başına kadar yapılan dış borç ödemeleri ise 10 milyar 815,7 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti. Bu rakamın 8 milyar 342 milyon doları Define, 390,2 milyon doları Merkez Bankası, 1 milyar 222,1 milyon doları genel ve katma bütçeli idarelerin dokümantasyon, kitap bedeli, katılma payı, üyelik aidatı şeklindeki ödemeler ve 861,4 milyon doları da Uluslararası Para Fonuna (IMF) ödemeler olarak gerçekleşti. 2008 yılının tamamında 15 milyar 727,5 milyon dolarlık dış borç sermaye ve faiz ödemesi yapılmıştı. DÖVİZ KURLARI, YIL ORTASINDA HER TARAFTA 2008 YIL SONUNDAKİ SEVİYELERİNE DÖNDÜ Küresel krizin etkisiyle 2009’un birincil çeyreğinde yukarı yönü olan hareket eden döviz kurları, sene ortasında her yerde 2008 sene sonundaki seviyelerine döndü. 1 Ocak 2009 itibariyle başındaki “yeni” ibaresi atılan Türk Lirası, 2009’da yabancı paralar karşı kıymetli konumunu korudu. 2008 yılı sonbaharında dünyanın en büyük yatırım bankalarından biri olan Lehman Brothers’ın batmasıyla derinleşen küresel kriz sürecinde, Türk bankacılık sektörü 2001 krizinden daha sonra kararlılıkla uygulanan reformlar baştan sona, kuvvetli yapısını muhafaza etti. Esas amacını fiyat istikrarını temin etmek ve devam etmek olarak belirleyen Merkez Bankası da bu süreçte küresel krizin yurt içi ekonomideki negatif etkisini sınırlama getirmek için tedbirler almayı sürdürdü. Bu çerçevede, yıl her tarafında faiz indirimini sürdüren Merkez Bankası, gecelik borca girme faizini yüzde 6,5’a dek çekti. Piyasadaki döviz likitidesini de satış ve alım ihaleleriyle düzenleyen Banka, Mart ayında doların 1,8250’lere dek tırmanmasıyla döviz satmak ihalelerine, Ağustos ayından itibaren de doların 1,4600’lara dek gerilemesiyle döviz alım ihalelerine başvurdu. DÖVİZİN SEYRİ Merkez Bankasının gösterge niteliğindeki kur rakamlarına kadar, 2008 yılı sonunda 1,5314 olan ABD Dolarının efektif satmak fiyatı, yüzde 1,2 gerilemeyle 15 Aralık 2009 tarihinde 1,5126 lira, euronun efektif satış fiyatı ise 2,1467 lira iken yüzde 2,5 artışla 2,2002 lira olarak belirlendi. Geçen sene sonunda hür piyasada satış fiyatı 1,5400 lira olan dolar, 15 Aralık 2009 tarihinde 1,5120 lira oldu. Euronun satış fiyatı ise 2008 yıl sonunda 2,1420 lira iken, 15 Aralık 2009 tarihinde 2,2070 lira düzeyinde gerçekleşti. Krizden öncesi 2008 yılı ağustos ayında 1,1400 lira seviyelerine değin inen dolar, küresel krizin etkisiyle 2009 yılı başında yükselme trendine girerken, 9 Mart Pazartesi günü 1,8250’lere dek çıkarak TL karşı rekor kırdı. Gerisinde gelen Merkez Bankası müdahalesiyle gerileyen dolar, sene ortasına gelindiğinde 2008 sene sonundaki seviyelerine her yerde geri döndü. Böylece ancak, 2008 yılını 1,5400 liradan tamamlayan dolar, haziran ayı sonunda benzer seviyelerden (1,5420 liradan) operasyon görüyordu. Bu seviyelerdeki seyir eylül ekim aylarına dek korundu. Ekim ayı ortalarına gelindiğinde 1,5000 liranın altına sarkan dolar, 15 Ekim’de 1,4400 lira ile yılın minimum seviyesine indi. FAİZ ORANLARI 2008 yılında yüzde 16 ile yüzde 21 aralarında değişen devlet iç borca girme senetlerinin faiz oranları, bu yıl yüzde 9 ile yüzde 21 aralarında seyrederken, bankaların yıllık mevduat faizleri ise sene sonu itibariyle yüzde 5 ile yüzde 9,5 arasında değişiyor. Geçen sene sonu itibariyle bankaların takvim mevduat faiz oranları yüzde 14 ile yüzde 16 aralarında idi. Merkez Bankası faiz oranlarında 2008 yılı Kasım ayında başladığı faiz indirimlerini 2009 yılı boyunca da sürdürdü. Para Politikası Kurulu 19 Kasım’da yaptığı son toplantısında kısa vadeli faiz oranlarını çeyrek puan düşürdü. Banka, gecelik faiz oranlarını borçlanmada yüzde 6,50’ye, borç vermede ise yüzde 9’a çekti. MEVDUAT-KREDİ Merkez Bankasının en son 26 Kasım tarihli verilerine kadar, bir önceki sene sonunda 410 milyar 657,2 milyon lira düzeyinde yer alan bankalardaki toplam mevduat, 11 ayda yüzde 9,5 artışla 449 milyar 855,5 milyon liraya yükseldi. Bankacılık sistemi kredi hacmi ise yüzde 7,7 artışla 26 Kasım’da 306 milyar 225,1 milyon lira oldu. 2008 yılı sonunda bu sayı 284 milyar 310,3 milyon lira idi. Bankaların kullandırdığı alıcı kredileri de 4 Aralık itibariyle 88 milyar 696,6 milyon lira olurken, geçen yıl sonuna kadar yüzde 9,4 çoğalma kaydedildi. 2008 yılı sonunda alıcı kredileri 81 milyar 93,7 milyon lira düzeyinde bulunuyordu. Bireysel kredi kartları benzer tarihlerde yüzde 6,9 artışla 32 milyar 756,5 milyon liradan 35 milyar 10,8 milyon liraya çıktı. EMİSYON HACMİ Piyasadaki kağıt para miktarı ise yüzde 21,3 oranında artış ile 14 Aralık 2009 tarihinde 38 milyar 726 milyon 627 bin liraya çıktı. Geçen sene sonunda piyasadaki banknot miktarı 31 milyar 926 milyon 476,5 bin lira düzeyinde bulunuyordu. BAŞLICA EKONOMIK GÖSTERGELER 2009 yılına ilişkin makro hesaplı göstergeler, geçen yılla karşılaştırmalı olarak şöyle: BAŞLICA HESAPLI GÖSTERGELER 2008 2009 (En son veriler) —————————— ———– ——————— Yükselme Hızı (Yüzde) 0,9 -8,4 (9 aylık) GSYH (Milyon TL) 950,098 700,958 (9 aylık) Enflasyon (ÜFE) 8,11 1,51 (x) Enflasyon (TÜFE) 10,06 5,53 (x) Dolar Kuru 1,5314 1,5126 İthalat (Milyon Dolar) 201,963 112,849 (10 aylık) İhracat (Milyon Dolar) 132,027 83,214 (10 aylık) Dış Ticaret Dengesi (Milyon Dolar) -69,936 -29,635 (10 aylık) İhracatın İthalatı Karşılama Oranı (Yüzde) 65,4 73,7 (10 aylık) Cari İşlemler Dengesi (Milyon Dolar) -41,416 -38,319 (10 aylık) Merkezi Bütçe Gelirleri (Milyon TL) 209,598 175,368 (10 aylık) Merkezi Bütçe Giderleri (Milyon TL) 227,031 218,600 (10 aylık) Merkezi Bütçe Dengesi (Milyon TL) -17,432 -43,232 (10 aylık) İç Borç (Milyon TL) 274,827 327,189 (10 aylık) Dış Borç (Milyon Dolar) 278,146 268,559 (6 aylık) Dış Borç Servisi (Milyon Dolar) 15,727 10,815 (11 ay) Merkez Bankası Toplam Rezerv. (Milyon Dolar) 73,346 75,042 (x) Kasım 2009 itibariyle son bir yıllık enflasyon.

1 okunma

Etiketler : , , , ,

  Benzer Yazılar


  Yorumlar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu yazıya henüz yorum yapılmamıştır, yazı hakkındaki düşüncelerinizi paylaşmaktan çekinmeyin.

%d blogcu bunu beğendi: