Egzersiz

  Sağlık ve Yaşam    24 Mart 2019
Yorum Yok

Egzersiz

“Genetik mi, çevresel mi?” tartışmasına dair ne kadar fazla şey duymuş olursanız olun, döllenme anından itibaren kızların erkeklerden öbür olmasını karşılayan kalıp hazırdır. Hayat boyu devamlı bu farklılıkların az önce anne karnındayken bile saptanabilmesi hayranlık uyandırıcıdır.

X faktörü
Cinsiyetimizi kromozomlarımız belirler, iki “cinsiyet” kromozomu vardır: X ve Y kromozomları. Bunların birini annemizden, diğeriniyse babamızdan alırız. Kızlarda iki X kromozomu; erkeklerdeyse bir X, bir de Y kromozomu bulunur.
Yumurta hücreleri ve spermler dışarıda, insan vücudundaki bütün hücreler iki cinsiyet kromozomu taşır. Yumurta ve sperm hücrelerindeyse bir tek cinsiyet kromozomu vardır. Anneden gelen yumurta hücresinde daima bir X kromozomu bulunur. Ancak babadan gelen sperm hücresinde X ya da Y kromozomu bulunabilir. Bu da bebeğin cinsiyetini belirleyici etkenin babanın spermi olduğu anlamına kazanç. Kadının yumurta hücresini dölleyen sperm X kromozomu taşıyorsa bebek kız olur; eğer Y kromozomu içeren bir sperm yarışı kazanırsa bebek erkek olur. Kadınlardaki ikinci X kromozomu, erkeklerde daha sık görülen el becerilerinde zayıflık, hiperaktivite, otizm ve kekeleme gibi durumları önlemeye yardımcıdır. Erkek çocuktaki Y kromozomunun temel işlevi, erkeklik hormonlarının, yani androjenlerin yeterince oldukça çok salgılanmasını sağlamaktır. Bu hormonlardan en önemlisi testosterondur. Testosteron olmasaydı bütün bebekler kız olurdu; çünkü bebeğin oğlan olarak gelişmesini, erkek cinsiyet organlarına ve erkek beynine sahip olmasını tetikleyen hormon testosterondur.

Gelişmekte olan çocuk
Gebeliğin altıncı haftasında erkekler ile kızların görünümü aynıdır.

Oysa 12. haftada kız bebekte fallop tüpleri (yumurtalık kanalı), rahim (dölyatağı) ve vajina gelişmiştir. Benzer dönemde erkek bebekte ise testosteronun etkisiyle penis, testisler (erbezleri) ve skrotum (erbezi torbası) belirmiştir.

Oysa bambaşka olan sadece cinsiyet organları değildir. Gebeliğin 13. haftasında duyu organlarının gelişimi de öyle ya da böyle farklılık gösterir ve kızlar bu açıdan keskin bir avantaja sahiptir. Kız bebeğin doğduğunda seslere, kokulara ve görsel imajlara karşı duyarlılığı daha keskindir.

Gebeliğin dördüncü ayına içten ilerledikçe, fetüste erkek ya da bayan beyni gelişir. Bayan beyni daha ufak olduğu ve daha az sayıda hücreli içerdiği halde daha kompleks bağlantılar gösterir.

Deneyler, duygusal içerikli mesajlarla karşılaşan bayan beyninde erkek beynine göre çok daha pozitif sayıda bölgenin harekete geçtiğini gösteriyor. Çalışmalar bu nedenle fazla daha minik yaşlardayken bile dişilerin erkeklere tarafından daha fazla empati kurma eğiliminde olduğunu düşündürüyor.

15 ayhk bir kız çocukta dil becerileri daha gelişkindir ve bu kız çocuk sözel beceri açısından yaşıtı olan erkek çocuğun önünde gidecektir. 5 yaşındayken bile konuşması yaşıtı olan erkek çocuğa göre ortalama 2 ay ileride olacaktır.
Buna karşılık “kadınlar harita okuyamaz” şakalarının kökeni de göründüğü kadarıyla biyolojiye dayanmaktadır. Tüm suçu testosteronun üstüne atabiliriz; lakin belli ki erkekler allah vergisi gelen bir uzamsal farkındalığa sahip.

Erkeklerde ve kızlarda hormonal bağlantılar ayrı şekilde kurulur; bununla beraber her iki cinsiyetin de kendi içinde büyük değişkenlikler laf konusudur. Kızlarda da erkeklerde de testosteron üretilir; oysa kızlarda üretilen testosteron erkeklerde üretilenden fazla daha azdır ve kızınızın “hanım hanımcık” veya uzamsal becerileri üst düzeyde bir “erkek Fatma” olması, görünen o ki anne karnındayken ne değin testosteron ürettiğine ve bir ölçüde de anneden kaynaklanan
androjenlerin ne kadarının plasentayı geçtiğine bağlıdır.

Bir kız bebek erkek bebeğe tarafından çok daha olgun ve genellikle daha eksik huysuzdur; ama bu eğilimin dışına çıkanlar her zaman olur. Her yaşam kendine özgü ve benzersizdir. Çoğu kişi, ayrıca erkeklerin keza de kızların ilk olarak en çok babalarına benzediğini söyler. Bu, şayet de bebek doğduktan sonra erkeğin bebeğe bağlanmasını garantilemek için doğanın başvurduğu kurnazca yollardan biridir!

Kız/erkek doğumları
Dünyaya gelen erkek bebeklerin sayısı toz bebeklerin sayısından azıcık daha fazladır fakat daha az sayıda erkek çocuk hayatta kalır, ingütafc Milli Istatistik Bilimi Dairesi’nin verilerine kadar, 2003 yılmda ingiltere’de her 1000 kız bebeğe karşılık 1 051 erkek bebek dünyaya gelmiştir. 1993 yılında ise her 1000 kız bebeğe karşılık 1056 erkek bebeğin doğduğu bihürilmtştir.
sonuç olarak, cinsiyetler aralarında bu açıdan büyüyen bir ayrım yoktur.
İngiltere ve Galter’deki bebek ölümlerinin 2002 yılmda yüzde 3,5 oranında azalmış olmasına karşılık ölü doğumlar yüzde 6,7 artmıştır. Aynı yıl, kız bebeklerde 1744 ölü doğuma karşılık erkek bebeklerin 2028′i ölü doğmuştur.

SAĞLIKLI KALMAK
Sıhhat kontrolleri
Bütün bebekler ve çocuklar, artma ve gelişimlerinin alışılagelmiş seyrettiğinden belirli olabilmek için uyumlu olarak doktor kontrolünden geçmelidir. Bu rutin kontroller bununla beraber, kızınızın genel sağlık durumu konusunda duyduğunuz herhangi bir endişeyi dile getirmek ve yanıt alabilmek için fırsat yaratır. Hekimden randevu almayı gerektirecek değin kayda değer olmayan fakat gerçi kafanızı kurcalayan sorulan sorup endişelerinizden bahsedebileceğiniz en yerinde süre budur.
Kontroller genel olarak şu sıklıkta yapılır:

Doğumdan hemen sonradan (tercihen birincil 24 saat içinde)
6.-8. haftalarda
8. ayda
2. yılda
Okul öncesi dönemde (çoğunlukla 3-4 yaş arasında)

Çocuk okula başlarken de aşılarının eksiksiz yapıldığından kesin elde etmek, yükseklik ve kilo ölçümü, görme ve işitme işlevlerinin değerlendirilmesi için kontrolden geçirilmelidir.

Diş kontrolü
Kızınızın birincil dişi çıkar çıkmaz diş kontrolleri başlamalıdır. Arkadaş Canlısı yaklaşan bir diş hekimine gitmeye ne değin çok alışırsa diş hekimine gitmekten böylece az korkar, ingiltere’de Milli Sağlık Hizmetleri ‘nin (NHS) sunduğu diş sağlığı hizmetleri zarfında -son derece beceriksiz olmakla birlikte- pek çok dişçi, özel hastalarının çocuklarına NHS kapsamında bedava hizmet vermektedir. Sağlığın diğer öyle çok alanında olduğu gibi diş sağlığında da hastalığı durdurmak son derece önemlidir ve düzenli diş kontrolleri bu açıdan vazgeçilmezdir.

Çoğalma hızları
Kızlar ve erkekler farklı hızlarda büyür. Hiçbir çocuk bir diğerine ayrı ve bir kızın büyümesinde genlerin yanı sıra genel sağlık ve besin de belirleyici rol oynar. Her iki ebeveynin de boyu ortalamanın üzerindeyse çocuğun kısa boylu olma ihtimali o kadar yoktur.

Çocukluk çağında büyüme/zirve tablosu
1 yaş——————————10-25
1-2 yaş—————————-10-13
2 yaş-ergentik———————-5-6
Ergenlikteki çoğaltma atağı-kızlar——6-11

Bazı çocuklar, erken çocukluk döneminde normale tarafından daha yavaş ya da daha seri büyüse de manâlı olan büyümenin genel
gidişatıdır ve bu çocukların büyümesi sonra hızlanır veya yavaşlar. Bu genelde genetik olarak belirlenen bir kalıptır. Yani 4 yaşındayken anaokulunda en kısa boylu çocukken 10 yaşına geldiğinizde sınıfın en boylu boslu öğrencisi olduysanız, kızınızda da aynı sürecin yaşanması olasıdır.

Aşılar
Çocukluk çağında sağlıklı olmanın bir öteki önemli parçası aşı uygulamalarıdır. Günümüzde bütün çocukların on farklı hastalığa
aleyhinde aşılanması nasihat edilmektedir:

Difteti
Tetanos
Boğmaca
Çocuk felci
HIB (hemofilus influenza müşteri B)
Menenjit C
Pnömokok
Kızamık
Kabakulak
Kızamıkçık

Bu liste gözünüze epeyce uzun görünebilir; bilhassa de aşılama esnasında iğne çok iyi derecede sağlıklı olan bebeğinize batırılırken. Bağlı etkiler konusunda endişelenmeniz ve tüm bu aşıların doğrusu de gerekli olup olmadığını düşünmeniz son derece doğaldır. Pek fazla anne baba bunlann dışarıya bebeğin bağışıklık sistemine aşın yüklemek konusunda da endişelenir, fakat fiilen bağışıklık sisteminin kapasitesi çok geniştir: 10 000 öbür hastalığa karşısında tehlikesiz ve etkin biçimde aşılanmanız mümkündür. Aşılama yoluyla önlenen bazı hastalıkların çok eskiden insanların ölümüne yol açtığı ve bağışıklığı olmayan biri için hâlâ önemli bir risk unsuru olduğu zahmetsizce gözden kaçar.

Tetanosa yol açan bakteriler, bahçenizdeki veya semtinizdeki park da dahil toprakta çok miktarda bulunur.
Takriben 13 aylıkken ve okula başlamadan önce 2 doz halinde uygulanan KKK (kızamık, kabakulak, kızamıkçık) aşısı kızamıkçığa aleyhinde koruma sağladığı için bilhassa kızlar açısından önemlidir. Kızamıkçık çocukluk çağında hafif geçirilmekle birlikte, gebeliğin erken döneminde gelişmekte olan fetüste önemli hasara yol açabilir. Kızamıkçık virüsü bilhassa yaşamsal organların gelişimini etkiler ve sağırlığa, körlüğe, yürek ve beyin hasarına niçin olur. KKK aşısının kullanıma girmesinden önce kızamıkçık bebeklere önemli zararlar verebiliyordu.

böylece aşı sadece kızınızı korumakla kalmayıp bununla birlikte onun bağışık olmayan bir gebe kadına kızamıkçık bulaştırmasını da engelleyecektir. Aşı ayrıca, yumurtalıklarda iltihaplanmaya neden olarak büyüdüğünde doğurganlıkla ilgili sorunlara yol açabilen kabakulağa karşı da koruma sağlar. Üçüncü olarak, tehlikeli ve hatta ara sıra yaşamı korkutma edebilen bir hastalık olan kızamığa karşısında da korur.

Böylece fazla ebeveynin KKK aşısının güvenirliği konusunda üzüntü duyduğunu biliyorum. Ama ingiltere’de ve dünyanın öteki bölgelerinde üretilmiş çalışmalardan elde edilen çok sayıda bilimsel kanıt, KKK aşısının otizm ya da enflamatuar (iltihabi) bağırsak hastalığına yol açmadığını göstermiştir. Aşıları ayrı olarak uygulamanın birlikte uygulamaktan daha tehlikesiz olduğuna dair kanıt yoktur ve öbür uygulamalar çocuğunuza altı ayrı enjeksiyon yapılacağı anlamına kazanç. Eğer aşıların ayrı olarak yapılması yolunu tercih ederseniz -fakat bu size asla nasihat etmeyeceğim bir seçenektir- lütfen önce aşıların nereden geldiğini
teftiş edin ve kızınıza aşı serisinin eksiksiz uygulandığından kesin olun. Pek fazla kişi bu kontrolü yapmadığı için çocuğunun bir, iki ya da her üç enfeksiyona karşısında duyarlı kalmasına göz yummuş olur. Okul öncesi erken dönemde yapılan aşılar, genel olarak sağlık ocağında pratisyen hekim veya çocuğunuzun kendi hekimi göre uygulanır; oysa daha sonraki pekiştirme (rapel) dozları çoğunlukla okulda yapılır.Kızınızın aşı kayıtlarını tehlikesiz bir yerde saklayın. Büyüdükçe ona pek çok nedenle, kendisine uygulanan aşılarla ilgili sorular sorulabilir. Bu yüzden, aşılandığı tarihleri belirten aşı kaydının elinizin altında olmasında avantaj var. Bu durum ayrıca yurtdışına seyahate çıkarken kızınıza uygulanan ilave aşılar için de geçerlidir.

0 okunma

Etiketler : , , , ,

  Benzer Yazılar


  Yorumlar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu yazıya henüz yorum yapılmamıştır, yazı hakkındaki düşüncelerinizi paylaşmaktan çekinmeyin.

%d blogcu bunu beğendi: